.svg)
راز ۳۵۰۰ ساله سازههای سنگی باستانی + تصاویر
در جزیرهی بادخیز مدیترانهای منورکا، در میان برجهای عظیم سنگی که بیصدا از دل چشمانداز سر برآوردهاند، گویی زمان متوقف شده است.
به گزارش پارسینه و به نقل از همشهری آنلاین، به نقل از فرادید: در سال ۲۰۲۳، «منورکای تالایوتی» بهعنوان میراث جهانی یونسکو به رسمیت شناخته شد و اکنون بهعنوان یکی از چشمگیرترین چشماندازهای پیشاتاریخی جهان شناخته میشود؛ سرزمینی که صدها سازهی عظیم سنگی در آن پراکندهاند و همچنان ذهن دانشمندان و گردشگران را به خود مشغول کردهاند.
فرهنگ تالایوتی در جزایر بالئار—بهویژه در منورکا و مایورکا—تقریباً بین ۱۵۰۰ پیش از میلاد تا ۱۲۳ پیش از میلاد شکوفا بود و از اواخر عصر برنز تا عصر آهن را در بر میگرفت.
آنچه این تمدن را متمایز میکند، معماری خارقالعادهی آن است: سازههایی عظیم که از بلوکهای بزرگ سنگی ساخته شدهاند و بدون استفاده از ملات، با دقت روی هم چیده شدهاند؛ روشی که کارشناسان آن را «ساختوساز سیکلوپی» مینامند.
تنها در منورکا بیش از ۱۵۰۰ محوطهی پیشاتاریخی شناسایی شده است، که این جزیره را به یکی از متراکمترین مناطق دارای آثار باستانی در مدیترانه تبدیل میکند.
در میان این سازهها، سه نوع اصلی دیده میشود: تالایوتها یا برجهای سنگی شبیه به برج؛ تاولاها یا مکانهای آیینی Tشکل و ناوتاها یا مقبرههای جمعی به شکل قایق.
هر یک از این بناها سرنخهایی درباره باورها و ساختار اجتماعی این جامعه ارائه میدهند، اما هیچ پاسخ قطعی در اختیار نمیگذارند.
تالایوتها: برجهای قدرت یا نمادهای همبستگی؟
تالایوتها شاخصترین و در عین حال مرموزترین این سازهها هستند. این برجها که گاه تا ۱۰ متر ارتفاع دارند و از سنگهای عظیم ساخته شدهاند، بر سکونتگاههای پیشاتاریخی تسلط دارند. باستانشناسان مدتهاست درباره کارکرد آنها بحث میکنند. برخی معتقدند این برجها بهعنوان دیدهبانی دفاعی استفاده میشدهاند و برای نظارت بر سرزمین و ارتباط میان نقاط مختلف جزیره بهکار میرفتهاند.
گروهی دیگر آنها را محل گردهمایی مردم، نماد انسجام اجتماعی یا حتی نشانهای از قدرت طبقهی حاکم میدانند. با این حال، هیچکدام از این توضیحات بهتنهایی نمیتواند تنوع این سازهها را بهطور کامل توضیح دهد.
برخی تالایوتها دارای اتاقهای داخلیاند، در حالی که برخی دیگر کاملاً توپر هستند. بعضی دایرهایاند و برخی مربع. این تفاوتها نشان میدهد که کارکرد آنها احتمالاً در طول زمان تغییر کرده و از دفاعی به آیینی یا نمادین تبدیل شده است.
با این وجود، پرسش اصلی همچنان بیپاسخ مانده است: چرا این سازهها در چنین مقیاس عظیمی ساخته شدهاند؟
سازههای اطراف، این راز را عمیقتر میکنند. تاولاها که فقط در منورکا یافت میشوند، بناهای سنگی Tشکلی هستند که درون محوطههایی نعلاسبی قرار دارند. شواهد نشان میدهد که از آنها برای آیینهایی شامل آتش، قربانی حیوانات و احتمالاً مراسم باروری استفاده میشده است. در همین حال، ناوتاها—که از قدیمیترین ساختمانهای جزیرهاند—بهعنوان آرامگاههای جمعی به کار میرفتند و بقایای انسانی و اشیای تدفینی در آنها یافت شده که از سنتهای پیچیدهی تدفین حکایت دارد.
پژوهشهای جدید همچنین به همراستایی احتمالی این سازهها با پدیدههای نجومی اشاره دارند. برخی از این مکانها بهگونهای جهتگیری شدهاند که با اجرام آسمانی یا رویدادهای فصلی هماهنگ باشند. این موضوع نشان میدهد که سازندگان تالایوتی ممکن است دانش کیهانی خود را در معماریشان ثبت کرده باشند—هرچند این فرضیه هنوز محل بحث است.
این یافتهها نشان میدهد که این جامعه نهتنها از نظر فنی پیشرفته بوده، بلکه در استفاده نمادین از فضا و سنگ نیز نگرشی عمیق داشته است.
جامعهای در حال دگرگونی
ظهور تالایوتها همزمان با تغییرات اجتماعی مهمی بود. جوامع به سکونتگاههای پیچیدهتر تبدیل شدند و احتمالاً تحت مدیریت نخبگانی قرار گرفتند که منابع و نیروی کار را کنترل میکردند.
شواهد باستانشناسی نشان میدهد که تولید و توزیع غذا بهصورت متمرکز انجام میشده، که حاکی از شکلگیری ساختارهای سلسلهمراتبی است.
اما حدود ۵۰۰ پیش از میلاد، بسیاری از تالایوتها از استفاده خارج شدند. این روند همزمان با افزایش تماس با قدرتهای مدیترانهای مانند فنیقیها و کارتاژیها بود و در نهایت به فتح رومیان در سال ۱۲۳ پیش از میلاد انجامید. پس از آن، این فرهنگ ناپدید نشد، بلکه دگرگون شد و در جریان گستردهتر تاریخ باستان جذب گردید.
چرا این راز همچنان باقی است؟
با وجود دههها کاوش باستانشناسی، تالایوتها همچنان از ناشناختهترین بناهای پیشاتاریخی اروپا هستند. حفاریها آثار مادی کمی بهدست دادهاند و همین موضوع باعث شده پرسشها بیشتر از پاسخها باشد.
آنها واقعا چه بودند؟ دژ؟ معبد؟ نماد قدرت؟ یا چیزی کاملاً متفاوت که هنوز درک نکردهایم؟
آنچه مسلم است این است که مردم تالایوتی مهارت مهندسی چشمگیری داشتند و از ساختار اجتماعی پیچیدهای برخوردار بودند که امکان اجرای پروژههای عظیم ساختمانی را بدون ابزارهای مدرن فراهم میکرد.
ارسال نظر