گاردین از ۱۰۰ رمان برتر تاریخ رونمایی کرد

به گزارش پارسینه و به نقل از اطلاعات آنلاین، همان‌طور که استیون کینگ اشاره می‌کند، گردآوری فهرستی از بزرگ‌ترین رمان‌های تمام دوران، کاری نشدنی و محال است. کینگ یکی از ۱۷۰ نویسنده، منتقد و دانشگاهی برجسته‌ای است که گاردین در این نظرسنجی سراغشان رفته؛ از آن‌ها خواسته شده ۱۰ رمان محبوب خود را به ترتیب اولویت نام ببرند و این نشریه با جمع‌بندی امتیازها، به این فهرست ۱۰۰تایی رسیده است. اما کینگ معتقد است که انتخاب فقط ۱۰ کتاب اصلاً منصفانه نیست؛ او با افسوس می‌گوید در لیست خودش «حتی یک اثر از دیکنز هم جا نشده» و چقدر دلش می‌خواست جایی برای «دیوید کاپرفیلد» یا «الیور توئیست» باز می‌کرد.

دیوید نیکولز، نویسنده رمان معروف «یک روز»، می‌گوید انتخاب‌هایش «بدون شک تحت تاثیر کتاب‌هایی بوده که در سنین حساس و پر از احساس جوانی خوانده است». برناردین اواریستو هم فهرستی از «محبوب‌ترین‌های تمام دورانش، از جمله چند اثر کلاسیکِ ۱۰۰ سال اخیر» را ردیف کرده است. آن انرایت، یی‌یون لی، الیف شافاک، ایان مک‌ایوان، مگی اوفارل، کولم توبین، لوری مور، کاترین راندل و ده‌ها چهره سرشناس دیگر نیز در این رای‌گیری بزرگ شرکت داشته‌اند.

شاید هیچ‌وقت به اندازه‌ امروز به چنین فهرست‌هایی نیاز نداشته‌ایم، زیرا در روزگاری که گوشی‌ها، نمایشگرها و نتفلیکس امانمان را بریده‌اند و دامنه تمرکزمان آب رفته، مطالعه برای لذت و سرگرمی، هنری رو به زوال به‌حساب بیاید. نیمی از بزرگسالان بریتانیا اعتراف می‌کنند که دیگر اصلاً کتاب نمی‌خوانند و آمار مطالعه میان کودکان و نوجوانان به پایین‌ترین حد خود در ۲۰ سال گذشته رسیده است. امسال را برای مقابله با همین بحران، «سال ملی خواندن» نام‌گذاری کرده‌اند. هنری دیوید ثورو زمانی نصیحت کرده بود: «اول از همه بهترین کتاب‌ها را بخوانید، وگرنه شاید اصلاً فرصت نکنید سراغشان بروید.» این فهرست برای چنین کاری تنظیم شده است.

مارگارت اتوود می‌گوید: «فهرست‌ها زایندگی دارند؛ خودشان فهرست‌های دیگری را به وجود می‌آورند.» در سال ۲۰۰۳، رابرت مک‌کرام (دبیر ادبی وقت نشریه آبزرور) لیستی از ۱۰۰ رمان برتر تمام دوران تهیه کرد؛ ایده‌ای که از طرح بزرگ کتابخوانی بی‌بی‌سی در همان سال الهام گرفته شده بود. نظرسنجی مک‌کرام تا حدی خودمانی و رفیق‌بازی بود؛ خودش اعتراف کرده که «یک هفته در تحریریه چرخیدم و یقه‌ی همکاران را چسبیدم تا از داستان‌های محبوبشان بگویم.» با اینکه لیست او «سوگیرانه و کاملاً شخصی» از آب درآمد، اما جریان‌ساز شد و مردم را به حرف زدن درباره کتاب‌ها واداشت. او در سال ۲۰۱۵ این کار را تکرار کرد، اما دایره انتخابش را فقط به رمان‌های انگلیسی‌زبان محدود کرد؛ آن هم درست در روزهایی که شبکه‌های اجتماعی تازه پا گرفته بودند و به این بحث‌ها دامن می‌زدند.

فهرست سال ۲۰۲۶ گاردین، شامل هر کتابی است که به زبان انگلیسی منتشر شده، حتی اگر در اصل به زبان دیگری نوشته شده باشد. با این حال، هنوز هم رگه‌هایی از سلیقه شخصی در آن وجود دارند؛ به هر حال همه لیست‌ها همین‌طورند. اصولاً بهترین رمان چه رمانی است؟ اثری که یک ژانر، یک جامعه یا درون یک انسان را زیر و رو کند؟ کتابی که بازتاب‌دهنده‌ روح زمانه‌ی خود باشد یا جادویی داشته باشد که فراتر از صفحاتش عمر کند؟ یا شاید رمانی که چنان عمیق در روحتان چنگ بیندازد که دقیقاً یادتان بماند اولین بار کجا و در چه حالی خواندیدش؟ هیچ‌کدام از این معیارها به تنهایی کافی نیستند.

حضور پررنگ زنان

چشمگیرترین تفاوت این فهرست با نمونه‌های قبلی، جهش آمار نویسندگان زن است: ۳۶ کتاب از ۱۰۰ اثر، در مقایسه با ۲۱ کتاب در سال ۲۰۱۵ و آمار ناامیدکننده‌ی ۱۶ کتاب در سال ۲۰۰۳. جالب اینکه در لیست‌های قبلی، از میان آثار زنان فقط رمان «اما» اثر جین آستین و «فرانکنشتاین» مری شلی در میان ۱۰ رمان اول به چشم می‌خوردند. اما هر چه به دهه‌های اخیر نزدیک‌تر می‌شویم، حضور زنان پررنگ‌تر می‌شود، تا جایی که نیمی از نویسندگان معاصر این لیست را زنان تشکیل می‌دهند.

برترین‌ها

جایگاه نخست به رمان «میدل‌مارچ» اثر جورج الیوت رسیده است؛ شاهکاری عظیم شبیه به یک کلیسای جامع که عشق، ایمان، دوستی، خیانت، علم، سیاست، اخلاق و قدرت را در بر می‌گیرد، بدون اینکه ذره‌ای از جزئیات زندگی آدم‌های معمولی شهری کوچک غافل شود. همان‌طور که یکی از داوران نوشته: «محال است کسی این رمان را بخواند و همان آدم قبلی بماند.» ویرجینیا وولف به زیبایی آن را «یکی از معدود رمان‌های انگلیسی نوشته‌شده برای بزرگسالان» خوانده بود. قبول، شاید این رمان مثل «بلندی‌های بادگیر» (رتبه ۲۰ لیست ما) پر تب‌وتاب نباشد یا مثل «غرور و تعصب» (رتبه ۹) سرگرمتان نکند، اما ذره‌ذره‌ی زندگی واقعی بشر در آن جاری است.

یکی دیگر از شاهکارهای بی‌چون‌وچرای این فهرست، رمان «محبوب/دلبند» اثر تونی موریسون (محصول ۱۹۸۷) در رتبه دوم است. همان‌طور که جورج الیوت می‌خواست به زندگی مردم عادی هویت ببخشد، موریسون هم کمر همت بست تا رنج و تجربه بردگان را به لمس‌کردنی‌ترین شکل ممکن به تصویر بکشد. «محبوب» جایگاه او را به عنوان بزرگ‌ترین رمان‌نویس آمریکایی هم‌نسلش تثبیت کرد؛ داستانی تکان‌دهنده که تا پایان عمر دست از سرتان برنمی‌دارد.

ویرجینیا وولف، قهرمان غافلگیرکننده‌ این دوره است؛ او با رمان «به سوی فانوس دریایی» در رتبه چهارم، یعنی درست پشت سر رقیب دیرینه‌اش جیمز جویس و اثر مدرنیستی‌اش «اولیس» ایستاده است. وولف با داشتن پنج رمان در این فهرست، رکورددار بیشترین تعداد اثر است و حتی جین آستین و دیکنز را (که هر کدام چهار کتاب دارند) پشت سر گذاشته. همه عاشق «عمه جین» (آستین) هستند، اما وولف پرافاده همیشه سخت‌تر به دل توده‌ی مردم می‌نشست. با این حال، چطور می‌شود عاشق صحنه‌ آغازین «خانم دالوی» نشد، وقتی کلاریسا برای خریدن گل قدم به خیابان می‌گذارد: «چه شور و شوقی! چه جسارتی!» دیدن رمان‌های خلاقانه و سیال او یعنی «اورلاندو» و «موج‌ها» هم در این لیست واقعاً لذت‌بخش است.

«در جستجوی زمان از دست رفته» در رتبه پنجم (با آن ۷ جلد غول‌آسا و ۴۰۰۰ صفحه)، «جنگ و صلح»، «خانه قانون‌زده»، «موبی دیک» و «تریسترام شندی»؛ بیشتر غول‌های ادبیات همین‌جا دور هم جمع شده‌اند، آن هم فقط در میان ۲۰ رمان اول! این لیست اصلاً به درد مخاطبان کم‌طاقت نمی‌خورد. رتبه‌های بالای جدول سنگین و کلاسیک هستند (اگرچه در لیست سال ۲۰۱۵، کتاب مذهبی و پرکشش «سیر و سلوک زائر» رتبه اول را داشت). اما خدا را شکر شاهکار جمع‌وجور و بی‌نقص اف. اسکات فیتزجرالد یعنی «گتسبی بزرگ» در رتبه ۱۱ مثل الماس می‌درخشد.

بازآفرینی تاریخی هیلاری منتل از زندگی توماس کرامول در «تالار گرگ» جایش در این لیست محفوظ بود. همین‌طور اثر آینده‌نگرانه و هولناک مارگارت اتوود، یعنی «سرگذشت ندیمه» که بدون شک به لطف سریال تلویزیونی محبوبش و البته اوضاع و احوال این روزهای جهان، پله‌های لیست را بالا آمده است. مریلین رابینسون گوشه‌گیر نیز با رمان «خانه‌داری» (که باراک اوباما از طرفداران سرسختش است) حضور دارد.

در کنار آثار موریسون، دیگر ستون‌های ادبیات سیاه‌پوستان آمریکا مثل «مرد نامرئی» رالف الیسون (۱۹۵۲)، «برو این را روی کوه بگو» جیمز بالدوین و «چشمان آن‌ها به خدا دوخته شده بود» زورا نیل هرستون نیز در این لیست حضور دارند. در کنار آن‌ها، آثار کمترشناخته‌شده‌ای مثل رمان «دنیای شناخته‌شده» اثر ادوارد پی. جونز (برنده پولیتزر) که داستانش ۲۰ سال پیش از جنگ داخلی آمریکا می‌گذرد هم دیده می‌شود.

فهرست ۱۰۰ اثر

۱۰۰. آنتونیای من (ویا کاتر)

۹۹. واسطه / رابط (ال. پی. هارتلی)

۹۸. جاده (کورمک مک‌کارتی)

۹۷. کچ-۲۲ (جوزف هلر)

۹۶. پدرو پارامو (خوان رولفو)

۹۵. بازگشت بومی (توماس هاردی)

۹۴. دنیای شناخته‌شده (ادوارد پی. جونز)

۹۳. شهرهای ناپیدا (ایتالو کالوینو)

۹۲. تربیت احساساتی (گوستاو فلوبر)

۹۱. زندگی و سرنوشت (واسیلی گروسمان)

۹۰. اتاق جیکوب (ویرجینیا وولف)

۸۹. دست چپ تاریکی (اورسولا کی. لو گویین)

۸۸. راگتایم (ای. ال. دکتروف)

۸۷. خط زیبایی (آلن هولینگهورست)

۸۶. سخت‌تر شدن اوضاع / چرخش پیچ (هنری جیمز)

۸۵. گیاه‌خوار (هان کانگ)

۸۴. آقای ریپلی استعدادآور / بااستعداد (پاتریشیا های‌اسمیت)

۸۳. وداع با اسلحه (ارنست همینگوی)

۸۲. پایان رابطه (گراهام گرین)

۸۱. بودنبروک‌ها (توماس مان)

۸۰. ربکا (دافنه دوموریه)

۷۹. برو این را روی کوه بگو (جیمز بالدوین)

۷۸. خانه‌ای برای آقای بیسواس (وی. اس. نایپل)

۷۷. رنگین‌کمان (دی. اچ. لارنس)

۷۶. دراکولا (برام استوکر)

۷۵. آبی‌ترین چشم (تونی موریسون)

۷۴. شرایط عصبی (تسیتسی دانگارمبگا)

۷۳. آوسترلیتز (دبلیو. جی. سبالد)

۷۲. دوست مشترکمان (چارلز دیکنز)

۷۱. هم‌خون / خویشاوند (اکتاویا باتلر)

۷۰. جود گمنام (توماس هاردی)

۶۹. جنایت و مکافات (فSubtitleئودور داستایوفسکی)

۶۸. نصف‌النهار خون / مرزهای خونین (کورمک مک‌کارتی)

۶۷. مرد بدون خصوصیت (روبرت موزیل)

۶۶. مرشد و مارگاریتا (میخائیل بولگاکف)

۶۵. رنگ ارغوانی (آلیس واکر)

۶۴. سرباز خوب (فورد مدوکس فورد)

۶۳. دندان‌های سفید (زادی اسمیت)

۶۲. نیمی از یک خورشید زرد (چیماماندا نگوزی آدیشی)

۶۱. حلقه‌های زحل (دبلیو. جی. سبالد)

۶۰. هواردز اند / عمارت هواردز (ای. ام. فورستر)

۵۹. هرگز رهایم مکن (کازوئو ایشی‌گورو)

۵۸. رسوایی (جی. ام. کوتسی)

۵۷. خشم و هیاهو (ویلیام فاکنر)

۵۶. منسفیلد پارک (جین آستین)

۵۵. موج‌ها (ویرجینیا وولف)

۵۴. اورلاندو (ویرجینیا وولف)

۵۳. گذر زهره (شرلی هازارد)

۵۲. جام زرین (هنری جیمز)

۵۱. دوست نابغه من (النا فرانته)

۵۰. دریای وسیع سارگاسو (جین ریس)

۴۹. توازن ظریف (روهینتون میستری)

۴۸. مسخ (فرانتس کافکا)

۴۷. بازار خودفروشی / ونیتی فیر (ویلیام تکری)

۴۶. یوزپلنگ (جوزپه تومازی دی لامپدوزا)

۴۵. دفترچه یادداشت طلایی (دوریس لسینگ)

۴۴. اتاق جووانی (جیمز بالدوین)

۴۳. خانه‌داری (مریلین رابینسون)

۴۲. کوه جادو (توماس مان)

۴۱. دل تاریکی (جوزف کنراد)

۴۰. سرود سلیمان (تونی موریسون)

۳۹. چشمان آن‌ها به خدا دوخته شده بود (زورا نیل هرستون)

۳۸. عصر بی‌گناهی (ادیت وارتون)

۳۷. مرد نامرئی (رالف الیسون)

۳۶. سرگذشت ندیمه (مارگارت اتوود)

۳۵. آرزوهای بزرگ (چارلز دیکنز)

۳۴. تالار گرگ (هیلاری منتل)

۳۳. دیوید کاپرفیلد (چارلز دیکنز)

۳۲. خدای چیزهای کوچک (آرونداتی روی)

۳۱. بهار زندگی میس جین برودی (موریل اسپارک)

۳۰. فرانکنشتاین (مری شلی)

۲۹. آتش رنگ‌پریده (ولادیمیر ناباکوف)

۲۸. برادران کارامازوف (فئودور داستایوفسکی)

۲۷. محاکمه (فرانتس کافکا)

۲۶. دون کیشوت (میگل د سروانتس)

۲۵. لولیتا (ولادیمیر ناباکوف)

۲۴. بازمانده روز (کازوئو ایشی‌گورو)

۲۳. بچه‌های نیمه‌شب (سلمان رشدی)

۲۲. همه چیز فرو می‌پاشد (چینوآ آچه‌به)

۲۱. تصویر یک زن (هنری جیمز)

۲۰. بلندی‌های بادگیر / عشق هرگز نمی‌میرد (امیلی برونته)

۱۹. زندگی و عقاید آقای تریسترام شندی (لارنس استرن)

۱۸. ترغیب (جین آستین)

۱۷. صد سال تنهایی (گابریل گارسیا مارکز)

۱۶. ۱۹۸۴ (جورج اورول)

۱۵. موبی دیک (هرمن ملویل)

۱۴. خانم دالوی (ویرجینیا وولف)

۱۳. اما (جین آستین)

۱۲. خانه قانون‌زده / خانه غمناک (چارلز دیکنز)

۱۱. گتسبی بزرگ (اف. اسکات فیتزجرالد)

۱۰. مادام بوواری (گوستاو فلوبر)

۹. غرور و تعصب (جین آستین)

۸. جین ایر (شارلوت برونته)

۷. جنگ و صلح (لئو تولستوی)

۶. آنا کارنینا (لئو تولستوی)

۵. در جستجوی زمان از دست رفته (مارسل پروست)

۴. به سوی فانوس دریایی (ویرجینیا وولف)

۳. اولیس (جیمز جویس)

۲. محبوب (تونی موریسون)

۱. میدل‌مارچ (جورج الیوت)